KOS – parę słów po seansie.
Film oglądałem w starym rzeszowskim kinie, w którym odbyła się kilkanaście dni wcześniej jego regionalna premiera z udziałem twórców.
Tytułowy Kos to Tadeusz Kościuszko. Przyjeżdża do Polski z Ameryki ze swym przyjacielem Domingo, który jest czarnoskórym Amerykaninem, dawnym niewolnikiem i kompanem w boju. Jest to fikcja, choć Kościuszko rzeczywiście miał bliskiego współpracownika w Stanach, który był murzynem.
W okupowanej przez Moskali Polsce Kościuszko (grany przez Braciaka) spotyka się potajemnie ze szlachtą, by zorganizować powstanie. Myśli też o tym, by główną siłę stanowili chłopi. Szlachta w filmie jest albo przygłupia („szlachta na koń wsiędzie i jakoś to będzie!”) albo częściej – okrutna, zwyrodniała, gnębiąca swoich chłopów.
Chłopi – to polski odpowiednik niewolników. Kompan Kościuszki pokazuje szramy po batach polskiemu chłopu – młodemu Ignacowi, który ma podobne na swoich plecach, ale od szlacheckiego kija.
Film jest czymś w rodzaju pierwszego polskiego westernu z prawdziwego zdarzenia, syntezą tarantinowskiego Django i Nienawistnej ósemki. Ma też w sobie coś obrazoburczego z Bez przebaczenia z Eastwoodem, który to western 1992 był uznany za film kończący erę amerykańskich westernów, bo łamie wszelkie zasady – dobrzy są źli, a źli dobrzy.
Kos także łamie wszelkie zasady, zanim powstał jakikolwiek polski western, czy choćby dobry film konstiumowy o czasach Kościuszki. Etos szlachecki jest zbrukany, a chłopstwem się pomiata gorzej, niż niewolnikami w Ameryce. W dodatku pojawiają się nieznaczne sugestie o homoseksualizmie Ignaca, który w chwili słabości próbuje pogłaskać po głowie ciemnoskórego Domingo, ten w iście grubiańskim geście odrzuca zaloty.
Produkcji brakuje nieco do klasy Django, ale nie jest to przepaść. Z pewnością jest to jeden z lepszych polskich filmów osadzonych w podobnej konwencji. Warto wspomnieć niedawną Magnezję. I chyba to tyle podobieństw do innych polskich produkcji. Oczywiście jest Potop, genialny jeśli chodzi o scenariusz, ale to jednak inna epoka, jeśli chodzi o realizację.
Akcja jest wartka, muzyka dodatkowo wciąga i podnosi napięcie. Sporo się dzieje, udało się przykuć widza do ekranu mimo ,że jedna ze scen w jednej i tej samej lokacji, podobnie jak w Nienawistnej ósemce, ciągnie się dobre pół godziny.
Oczywiście tarantinowski brutalizm i – przesadna wulgarność erotyczna w jednym z momentów, gdy zwyrodniały szlachcić wsadza rękę pod sukienkę jednej z chłopek, by sprawdzić czy jest dziewicą. Dla mnie to było już estetyczne przekroczenie pewnej granicy. Rozumiem konwencję, ale to nie dla mnie.
Ogólnie można film pochwalić i polecić. Z zastrzeżeniem, że to jednak film 16 może 18+, głównie ze względu na brutalność. Pewnie gdyby kazać Tarantino nakręcić Potop, mogłaby powstać bardzo podobna produkcja.
Po seansie – mimo zastrzeżeń, naprawdę chciałoby się zobaczyć dalsze przygody Kościuszki w „Kosie 2”, świetna byłaby koncepcja stworzenia pewnego uniwersum polskiego „westernu”, który toczy się w początkowym okresie zaborów, gdy jeszcze Moskale nie są dość mocni, by ich nie próbować utłuc tu i ówdzie. W kolejnych edycjach można by jednak oszczędzić sobie tworzenia nowej historii, w której chłop był niewolnikiem a szlachcic zwyrodnialcem. No i wątki homoseksualne – nie są koniecznie potrzebne, choć rozumiem, że takie mrugnięcie okiem realnie może pociągnąć za sobą wysyp zachodnich nagród filmowych, z Oscarem włącznie 🙂