Bitwa nad rzeką Świętą (bitwa pod Wiłkomierzem) 1 września 1435 r (część II)
Po dojściu do wsi Posile armia Świdrygiełły skręciła na szlak wiodący wzdłuż rzeki Świętej. Skracał on dystans, ale był znacznie trudniejszy. Szczególnie niebezpieczny był odcinek między Świętą i Jeziorem Żyrnowskim. Przez bagienne tereny prowadziła tamtędy wąska droga na grobli, zmieniająca się niedaleko jeziora w drewniany pomost na palach. Około południa 30 sierpnia bojowa część armii rusko- krzyżackiej bezpiecznie przeszła na wysokość Jeziora Żyrnowskiego, a tabory oraz rycerze goście w Posilu szykowali się do przeprawy. Do dowództwa sprzymierzonych zaczęły wówczas napływać wieści o polsko – litewskich podjazdach za Żyrnówką (między Jeziorem Żyrnowskim i Pobojskiem). Wysłani dla oczyszczenia drogi Tatarzy zameldowali o … całej armii Kobylańskiego, rozwijającej się w szyk bojowy. Świdrygiełło i Kerskorf spodziewali się uderzenia na tabory i rycerzy-gości w Posilu. Z kolei Korybutowicz wykluczył taki scenariusz i zaproponował ruch ofensywny – manewr wokół Jeziora Żyrnowskiego i uderzenie na tyły przeciwnika. Jakub Kobylański spodziewał się takiego manewru, i zostawił na zachód od swoich pozycji silny oddział osłonowy. Pomysł Korybutowicza odrzucono jako zbyt ryzykowny. Do 1 września obie strony pozostały w „klinczu” czekając na ruch przeciwnika. Grupa bojowa Świdrygiełły stała na mocnej, trudnej do atakowania pozycji. Jednak stale padający deszcz i brak prowiantu (który został w taborach) sprawiły, że postanowiono przebijać się powrotem do Posila. 1 września przed jako pierwsi przystąpili do akcji Tatarzy spędzając z drogi podjazdy Kobylańskiego. Za nimi ruszyła jazda ruska, później tabor bojowy Korybutowicza i na końcu oddziały krzyżackie.
Jakub Kobylański zaczekał na wejście wozów bojowych przeciwnika do Pobojska po czym wydał rozkaz do ataku. Jego oddziały wyjechały z lasu i ustawiły się w linię bojową – dwa litewskie skrzydła i polskie centrum – a po odśpiewaniu „Bogurodzicy” ruszyły do szarży. Jazda Świdrygiełły zdołała ustawić się w linię bojową, ale Korybutowicz nie zdążył zamknąć taboru. Co gorsza jego żołnierze praktycznie nie mogli strzelać za względu na zamoknięty proch. Nie mieli też broni drzewcowej, którą mogliby odeprzeć atak. Polacy przez luki w szyku wozów wdarli się do taboru masakrując przeciwnika. Po krótkiej walce Polacy rozjechali się w obie strony na pomoc litewskim skrzydłom. Piechurzy Zygmunta Korybutowicza próbowali wycofać się na północ, i od nowa ustawić bojowy szyk taboru. Okazało się jednak, że rozległe łąki nad Świętą są po ostatnich deszczach jednym, wielkim bajorem. Ocalałe z Pobojska wozy ugrzęzły i cały oddziały definitywnie stracił zdolność bojową.
W tym samym czasie na lewym skrzydle armii Kobylańskiego zaskakująco łatwy sukces odnieśli lekkozbrojni Litwini. Ciężka jazda Krzyżaków wychodząc naprzeciwko ich szarży zeszła z drogi i … natychmiast ugrzęzła na podmokłej łące. Litwini nie mieli większy problemów z manewrowaniem i wsparci przez atakujących z Pobojska Polaków urządzili Krzyżakom prawdziwą rzeź. W walce padł mistrz Kerskorf, wszyscy jego urzędnicy oraz większość rycerzy-braci. Polacy nie brali w tej walce jeńców. Część Krzyżaków zajmująca w szyku miejsce najbliżej mostu przez Żyrnówkę widząc masakrę bez rozkazu (!) wycofała się na drugi brzeg zajmując na wyższym terenie obronną pozycję.
Na prawym skrzydle w tej fazie bitwy walka była bardziej zacięta. Dobrze opancerzeni Rusini, walczący z Litwinami na w miarę suchym terenie, początkowo uzyskali nawet przewagę. Jednak wieści o klęsce taboru i polski atak na skrzydło rozstrzygnęły i to starcie. Dowodzący na tym odcinku Świdrygiełło najwyraźniej stracił nerwy i razem ze swoją drużyną rzucił się do ucieczki. W ślad za swoim dowódcą ruszyła reszta Rusinów, a za nimi oczywiście polsko-litewski pościg. Uciekając na wschód ruska konnica wpadła na wychodzących z Posila ciężkozbrojnych Krzyżaków i rycerzy-gości, oraz idące za nimi tabory z zaopatrzeniem. Spanikowany tłum zmieszał szyki rycerstwa, uniemożliwiając jakąkolwiek obronę. Co gorsza własne wozy taborowe zablokowały odwrót. Kiedy na to wszystko wpadł pościg, doszło do masakry. Większość rycerstwa została wybita. Ciężkie straty ponieśli również Rusini. Niektórzy próbowali uciekać przez Świętą, ale większość potopiła się w wezbranym po ostatnich ulewach nurcie lub na pobliskich mokradła. Resztą bezlitośnie wybił prowadzony aż piętnaście dni pościg. Tylko nieliczni bojarzy uszli z tej klęski. Sam Świdrygiełło uratował się z niewielkim pocztem.
Wróćmy teraz do Krzyżaków, którzy uratowali się wycofaniem za Żyrnówkę. Stojąc na wyższym terenie odparli pierwsze ataki. Widok totalnej klęski reszty armii załamał jednak ich morale i rozpoczęła się gremialna ucieczka w kierunku Świętej. Podobnie jak pod Posilem uciekinierzy sami potopili się w rzece lub przylegających do niej bagniskach. Przeżyli tylko ci nieliczni, którzy zostali na miejscu. Ponieważ było już po bitwie przyjęto na honorowych warunkach ich kapitulację. Podobne wydarzenia rozegrały się wokół unieruchomionego na bagnistej łące taboru Korybutowicza. Ci, którzy próbowali uciekać przez Świętą zginęli. Garstka która pozostała na miejscu razem z rannym dowódcą ocaliła życie zgłaszając kapitulację.
Klęska rusko – inflanckiej armii Świdrygiełły była miażdżąca. Większość tworzących ją kontygentów została po prostu wybita. Szczególnie ciężkie straty ponieśli inflanccy Krzyżacy. Bitwa nad Świętą złamała ich siłę ofensywną i wykluczyła jako stronę konfliktu o władzę na Litwie. Przegrał także Świdrygiełło, który uciekł na Pokucie. Powrócił na Litwę pięć lat później uznając władzę Kazimierza Jagiellończyka.

Podpis: Wóz bojowy husyckiego wzoru, używany przez oddziały Korybutowicza. Mal. E. Wagner.